شماره ۳۸
۸۵/۴/۱۳
ریاست محترم اداره کل اوقاف و امور خیریه خراسان
با احترام ، معروض میدارد نظربه اینکه در حال حاضر باز سازی فضای سبز قدیمی باغمزار کاشمر در د ست اقدام است لذا این شرکت پژوهشی در این با ره اقدام به ارائه برخی پیشنهاد و طرح به سا زما ن محترم اوقاف کاشمرنموده و با توجه به اینکه اعلام نموده اند که طرح فضای سبز قبلا به تصویب رسیده و امکان اعما ل تغییرات در آن مقدور نبوده یا نیاز به موافقت مرکز استان دارد لذا بدین وسیله با ارائه خلاصه ای از پیشنهاد های به عمل آمده استدعا می گردد عنایت مبذول فرمایید تا امکان انجام این تغییرات پیشنهاد شده به شرح زیر مورد بررسی قرارگیرد :
1.فضای سبز مقابل زیارتگاه امامزاده سید حمزه که قبلا به نرده های آهنین محصور بوده در حال حاضر متحول شده است و نرده ها را برچیده و این فضای سبز را به قطعات چندی تقسیم نموده اند ضمن ستایش از این چنین اقداماتی بعرض می رسد که این طرح جدید با اعمال اندک تغییر بیشتر جلوه ای استثنایی پیدا خواهد کرد چون در حال حاضر در محل قبلی نرده ها تماما اقدام به نصب جداول سیمانی نموده اند به نظر می رسد که نقشه باغچه ها در این محل باید مورد باز بینی دوباره قرار گیرد بدین نحو که اگر از ورودی غربی باغمزار به سرو بزرگ باغمزار نگریسته شود متوجه خواهید شد این سرو درست در میانه خیابان سنگفرش شده واقع می شود . همین موقعیت متناسب ایجاب می کند که همین خیابان مستقیما تا پای سرو بزرگ امتداد پیدا کند یعنی بخشی از استخر روبروی صحن باید از میان برود و به خیابان اختصاص بیابد بدین نحو زائران و گردشگران از طریق خیابان غربی مستقیما به مقابل صحن هدایت خواهند شد ولی در حال حاضر این امکان وجود ندارد و زائران با حرکت در خیابان غربی به بن بست جداولی بر خورد می کنند که در محل قبلی نرده ها نصب شده است اگر به پیشنهاد اینجانب در خصوص امتداد دادن خیابان فعلی غربی تا پای سرو بزرگ عمل شود امکانات بسیاری در استفاده از استعداد های موجود در محل بوجود می آید:
الف-خیابان ورودی غربی با امتداد یافتن تا پای سرو بزرگ آرایش باغچه های واقع در سمت جنوبی خیابان را هماهنگ و یکدست خواهد نمود . یعنی باغچه های قدیمی مقابل دستشویی ها و باغچه های قبلی محصور در نرده های آهنین سابق را می توان درراستای باغچه های جدید الاحداث ضلع جنوبی خیابان غربی آرایش داد .
ب- با امتداد دادن خیابان غربی تا پای سرو دورنما و جذابیت لازم برای عکاسی از سرو و زیارتگاه فراهم خواهد گردید و زائران خواهند توانست از زوایای مختلف از سرو بزرگ و حرم مطهر عکس بگیرند.
ج- خیابان غربی با امتداد یافتن تا پای سرو بزرگ باید به یک میدانچه که منتهی شود یعنی در پیرامون سرو بزرگ باید یک میدانچه که وسعت آن متناسب با ارتفاع سرو باشد احداث گردد برای این کار باید در درجه اول دو کاج سوزنی نزدیک به این درخت که در شمال و جنوب آن قرار دارد بریده شوند . و جود این کاج های سوزنی در حال حاضر علاوه بر پنهان کردن زیبایی های سرو بزرگ باعث ایجاد رقابت بر سر آب اندکی می شود که به سرو می دهند، پس با حذف دو کاج سوزنی مزاحم عملا زمینه برجسته شدن سرو کهن فراهم خواهد گردید که با احداث میدانچه ای پیرامون آن زیبایی آن دو چندان خواهد شد و خیابان غربی را نیز به نحو چشمگیری زیبا و منسجم خواهد نمود یعنی این خیابان به میدان سرو منتهی می شود که زائران خواهند توانست برای تفرج پیرامون این میدان گشتی بزنند و درضمن منظره و فضای کافی برای عکس گرفتن داشته باشند شکل این میدان سرو می تواند به شکل طرح موزاییک هایی سنگفرش شده یعنی نماد هشت پر باشد . در این حالت هماهنگی بسیاری با طرح سنگفرشها خواهد داشت . و علاوه بر این این طرح تناسب کامل با طرح چهار ایوانه شدن آرامگاه ( در آینده) خواهد داشت . از طرح دایره ای یا ادغام دو طرح دایره و هشت پر در داخل هم می توان استفاده کرد. د- استخر فعلی را باید از سر راه بر داشته شود تا خیابان غربی بتواند امتداد بیابد در عوض این استخر را می توانید در جهت شرقی - غربی احداث فرمایید . یا اینکه با همین جهت شمال و جنوب استخر جدیدی در حد فاصل دو سرو کوچک احداث نمایید . یعنی در ضلع جنوبی خیابان غربی که تا پای سرو امتداد یافته باشد .
ه- بدین ترتیب دو سرو کوچک دیگر هم که دریک ردیف هستند در ضلع جنوبی خیابان امتداد یافته غربی واقع خواهند شد و استخر جدید الاحداث با جهت شرقی- غربی نیز در ضلع شمالی خیابان واقع خواهد شد و میدان سرو بزرگ نیز در انتهای شرقی خیابان واقع خواهد شد میدانی که سرو بزرگ را در بر خواهد گرفت می تواند بخشی از راهروی شرقی درخت را نیز در بر بگیرد . در این حالت خیابان جنوبی نیز به میدانچه سرو منتهی خواهد شد .
و- با احداث میدان برای سرو بزرگ این امکان فراهم خواهد شد که بتوان پیرامون این میدان را با استفاده از کنگره های سه پله ای مرمرین که با اسلوب کنگره های تخت جمشید ساخته شده باشد محصور نمود . و با تزئینات گل نیلوفر و گل انار تخت جمشید آنها را حجاری نمود . این کنگره ها علاوه بر القاء حس باستانی سرو کاشمر به زائران و گردشگران مکان مناسبی نیز برای حکاکی اشعار و گزارشهای متون تاریخی در مورد سرو کاشمر تحت عنوان (سرونامه) خواهد بود یعنی بر جایگاه کتیبه مانند بخش میانی کنگره ها می توان اشعار و مطالب را حکاکی کرد تا زائران و گردشگران ضمن دور زدن بگرد میدان سرو بتوانند این اشعار را بخوانند . در این حالت سرو باغمزار با توجه به اینکه یاد آور سرو کا شمر است به تنهایی خواهد توانست جبران کمبود آثار باستانی در کاشمر را بنماید و در نتیجه باعث رونق صنعت گردشگری وجلب زائران داخلی و خارجی خواهد گردید و هزینه های بعمل آمده را در کوتاه مدت جبران خواهد نمود . البته با بر جسته نمودن تزیینات پیرامون سرو این امکان فراهم خواهد گردید که اذهان گردشگران و زائران بیشتر به جنبه های میراث فرهنگی و باستانی و ادبی سرو در متون ادب فارسی جلب شود . در نتیجه این سرمایه گذاری باعث محو شدن دلبستگی های خرافی نسبت به سرو در نزد مردم خواهد شد . پس از این نظر سرو باغمزار با توجه به پشتوانه باستانی سرو کشمر به عنوان یک سرمایه در توسعه صنعت گردشگری و معرفی هر چه بیشتر امامزاده سید حمزه به کار خواهد آمد . همین تدابیر را در توسعه امامزاده سید مرتضی کاشمر می توان اعما ل کرد . با توجه به اینکه سابقا در مزار سید مرتضی سنگی با نقش سم اسب موجود بوده است . (تاریخ کاشمر- نوشته محمد رضا خسروی ) لذا توسعه صنعت گردشگری از این نظر ایجاب می کند که تدابیر لازم برای پیدا شدن این سنگ و نصب آن در یک جایگاه مناسب اندیشیده شود . تا این پدیده به عنوان یک جاذبه گردشگری باعث معرفی بیشتر منطقه در سطح ملی گردد
ز- با احداث میدان به گرد سرو بزرگ این زمینه نیز فراهم خواهد گردید تا این سرو کهن را هر چه زودتر از کم آبی و تشنگی و نابودی نجات داد . چون در وضعیت فعلی آبیاری این سرو بصورت کاملا غیر علمی و غیر اصولی صورت می گیرد . یعنی در اصل هیچگونه توجهی به آبیاری خود سرو نمی شود و آبیاری سرو بزرگ و دو سرو دیگر فقط محدود به آبیاری سطحی چمنکاری ها شده است این وضعیت که در طی 10 تا20 سال گذشته با خشک شدن باغهای پیرامون سرو ها و تغییر کاربری باغهای قدیمی شروع شده منجر گردیده که دسترسی سرو ها به آبیاری عمقی و غرقابی باغهای پیرامونی دیگر مقدور نباشد و در نتیجه خشک شدن شاخ و برگهای سروها نیز از همان زمان شروع شده است و در هر سال شاخ و برگهای بیشتری را از این سروها می برند . این سروها در وضعیت بسیار بدی بسر می برند بطوریکه از سرو های کوچک دیگر چیزی بر جانمانده است و اگر عکسهای قدیمی از سروهای کوچک را بررسی کنید شاخ وبرگهای گسترده تر و چتری وسیع تر از امروز را داشته اند . و سرو بزرگ نیز از هم اکنون نشانه های خشکی شاخ و برگ ها را به عیان بروز داده است و ادامه این وضعیت باعث بریدگی شاخ و برگ بیشتر و زشت شدن سرو و در نهایت زمینه نابودی کامل آن را ظرف 4 تا5 سال آینده فراهم خواهد کرد . با این اتفاق یک جاذبه مهم گردشگری در منطقه با سابقه حدود هزار ساله نابود خواهد شد . برای رفع این معضل تنها راهکاری که وجود دارد اینست که با احداث میدان بر گرد سرو این زمینه فراهم می گردد که در داخل میدان و در فاصله مناسب از سرو در گرداگرد آن چند چاهک حفر گردد . این چاهکها محلی برای آبیاری عمقی و غرقابی سرو خواهد بود برای پیشگیری از واریز چاهکها می توان درون آنها لوله سیمانی که دارای سوراخها و منافذی در طول جداره خود هستند قرار داد تا آب درون چاهک از طریق این منافذ به مرور در اختیار ریشه های عمقی درخت گزارده شود . روی چاهکها را می توانند با جاسازی جاگلدانهای فلزی یا سنگی و با قرار دادن گلدانها بر روی آن از دید زائران پوشیده نگه داشت و در عین حال باغبانها خواهند توانست در زمان آبیاری شلنگ آبیاری را به زیر گلدانها بدرون چاهک هدایت و چاهک را از آب پر کنند . و با اتخاذ این تدابیر این امکان فراهم خواهد گردید که این سروهای کهنسال به رشد خود ادامه دهند . و برای آیندگان پا برجا بمانند . ح- برای تعیین میزان آب مصرفی روزانه هر سرو باید از نظرات کارشناسان دانشگاهی گیاهشناسی در این باره استفاده کرد تا آنها با توجه به حجم و وزن و ارتفاع سرو میزان آب مورد نیاز روزانه آن را بر آورد کنند . ط – در صورتیکه تمهیداتی برای آبیاری عمقی و مکفی سرو اندیشیده نشود علاوه بر خشک شدن این سرو هزار ساله این خطر وجود دارد که این درخت قبل از خشک شدن سرنگون گردد یعنی چون در حال حاضر آبیاری آن به آبیاری سطحی چمنکاری محدود شده است این امر باعث خشک شدن و نابودی ریشه های عمقی درخت شده و خواهد شد و درخت با این ارتفاع و هیکل نخواهد توانست فقط با اتکا بر ریشه های سطحی خود سرپا بایستد و در نتیجه با وزش یک باد تند ریشه کن خواهد شد .
ی- تنه سرو بزرگ را با یک اقدام غیر اصولی و غیر علمی با سیمان و آجر پوشانده اند وجود این مواد که خورنده چوب هستند باعث هجوم قارچها به درخت و نابودی آن خواهد بود . چون با وزش هر نسیم یا بادی که منجر به تکان درخت می شود باعث سائیده شدن این آجر و سیمان به تنه درخت خواهد شد و علاوه بر این با جذب آب به سیمان خاصیت خورندگی بیشتری پیدا می کند . و افزون بر این موارد منظره ای غیر طبیعی و زشت به پیکر درخت داده است که هیچ تناسبی با سایر قسمتهای مینیاتوری و زیبای درخت ندارد . لذا پیشنهاد می گردد این مصالح ساختمانی از پای درخت برداشته شود و درخت به حالت طبیعی خود واگذارده شود و یا در صورت نیاز از مواد طبیعی و سازگار با چوب درخت استفاده شود این موضوع نیز می تواند با نظر کارشناسان دانشگاهی بررسی و با یک کار هنرمندانه از سوی تندیسگران و نجاران و نقاشان بخش سوراخ شده تنه سرو بزرگ مسدود شود و بشکلی کاملا طبیعی و بی ضرر این سوراخ مرمت گردد . درباره سرو بزرگ این نکات قابل توجه است که باید از نصب هر گونه پلاکارد و تابلو و لامپ در پیرامون آن جلوگیری بعمل آید چون تمایل اکثر زائران به گرفتن عکس از این سرو کهن ایجاب می کند که کلیه عواملی که صحنه عکس ها را مخدوش و زشت می نماید بر طرف شوند و در نهایت عکس های گرفته شده توسط زائران خود وسیله تبلیغاتی مهمی در ایجاد کشش زائران بیشترخواهد شد .
ک- این پیشنهاد ها درباره برجسته نمودن سه سرو باقیمانده در باغمزار قدیمی در جهت حفظ و نگهداری و معرفی بیشتر این آثار به زائران و گردشگران است . آن هم به عنوان تنها اثر باستانی بر جامانده کاشمر که از هجوم عربها و ترکها و تاتار و مغول جان سالم بدر برده است . و به عنوان تنها سند باقیمانده گویای سابقه فرهنگی شهرستان مطرح است .
2- در خصوص منازل معدودی که در جبهه جنوب غربی باغمزار در حاشیه خیابان فاطمیه قرار دارد و نیز پارکینگ جنب اداره منابع طبیعی در خیابان خرمشهر کاشمر نیز پیشنهاد گردید این اراضی خریداری و به عرصه باغمزار منضم گردد تا با توسعه دیوارهای جناغی منظره زیارتگاه بهتر در دید مسافران قرار گیرد.
3- پیشنهاد می گردد دو ایوان غربی و شرقی به حرم سید حمزه افزوده گردد تا بدین ترتیب در محل ورودی جدید الاحداث غربی منظره نمای یک ایوان در برابر چشم زائران قرار گیرد . تا منظره زیبایی به حرم بدهد. در ضلع شرقی حرم نیز می توان ایوانی به همان سبک احداث کرد حتی می توان به سبک چهار ایوان یک ایوان شمالی نیز در بخش میانی سالن در نظر گرفت و احداث نمود . تا جایگزین پنجره های بزرگ و کوچک و نامتناسب فعلی شود . در پایان یادآور می شود که سرو باغمزار کا شمر شایستگی ثبت در ردیف میراث فرهنگی و آثار ملی را دارد چون چند سرو کهن تاکنون به ثبت رسیده اند و مورد حفاظت و رسیدگی هستند و سرو باغمزار با توجه به کهنسالی و نیز بعلت قرابتی که با سرو کشمر دارد تداعی کننده سرو زرتشت نیز هست و این موضوع به عنوان یک سند معتبر از قدمت و سابقه تاریخی شهرستان کاشمر مطرح است و علاوه بر این وجود این سرو باعث رونق صنعت گردشگری در این منطقه خواهد شد چون آنچه که آستانه سید حمزه را از دیگر زیارتگاهها ممتاز و برجسته می کند وجود همین سرو کهن و استثنایی است . پس بنا به این دلایل، این درخت در خور ثبت و حفاظت و آبیاری مناسب است . امید است که عنایات لازمه را جهت تحقق این پیشنهاد ها مبذول بفرمائید.ضمناً چند کروکی از پیشنهادها در زیر ارائه می گردد.
با سپاس ، کاوه آهنگر
مدیر عامل شرکت علمی – پژوهشی – صنعتی دانشکاوان
شماره ثبت 1210
/sarv7.jpg)
سرو باغمزار درست در میانه خیابان غربی جای می گیرد
|
+| نوشته شده توسط
کاوه آهنگر در شنبه بیست و دوم مهر 1385
|
